W stosunkach rodzinnych pojawiają się sytuacje, kiedy (najczęściej) rodzice, czy dziadkowie postanawiają podarować swoim dzieciom lub wnukom część swojego majątku. Bywa, że takie dobra materialne mają znaczną wartość. Zapewne każdy z nas spotkał się z sytuacją, że jeden z jego znajomych albo członków rodziny otrzymał od kogoś dużą darowiznę pieniężną, dom, mieszkanie albo samochód. Z reguły obdarowani są wdzięczni darczyńcom za pomoc na starcie dorosłego życia albo za poprawę swojej sytuacji majątkowej. Niestety, zdarzają się również sytuacje, w których taka darowizna staje się początkiem kłopotów rodzinnych a obdarowani zamiast cieszyć się i dziękować swoim dobroczyńcom zachowują się wobec nich w sposób niewdzięczny i niegodny. Być może nie zdają sobie sprawy, że w takich sytuacjach darowizna może zostać odwołana.

Rażąca niewdzięczność a odwołanie darowizny

W doktrynie prawa i orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że zgodnie z art. 898 § 1 kodeksu cywilnego, darczyńca może odwołać darowiznę, nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Z przepisu tego wynika, że podstawą odwołania darowizny może być rażąca niewdzięczność samego obdarowanego, która nastąpiła po zawarciu umowy

Zachowanie, o którym mowa w art. 898 § 1 k.c., winno charakteryzować się świadomym, rozmyślnym naruszeniem podstawowych obowiązków. Zachowanie obdarowanego musi zatem cechować się znacznym stopniem natężenia złej woli. Pod pojęcie rażącej niewdzięczności podpada tylko takie zachowanie obdarowanego, które polega na działaniu lub zaniechaniu, skierowanym bezpośrednio lub nawet pośrednio przeciwko darczyńcy i nacechowane jest złą wolą obdarowanego. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci albo mieniu darczyńcy oraz o naruszenie przez obdarowanego spoczywających na nim obowiązków wynikających ze stosunków osobistych (rodzinnych) łączących go z darczyńcą. O rażącej niewdzięczności z reguły nie może zaś być mowy, gdy obdarowany dopuszcza się wobec darczyńcy działań godzących w jego dobra, ale czyni to nieumyślnie, a nawet umyślnie, lecz działania te nie wykraczają poza ramy zwykłych konfliktów życiowych (rodzinnych) w określonym środowisku. Innymi słowy, rażącą niewdzięcznością jest świadome naruszenie przez obdarowanego obowiązków ciążących na nim względem darczyńcy. Istotna jest naganność intencji, jakimi kierował się obdarowany. Dla oceny zaistnienia przesłanki rażącej niewdzięczności po stronie obdarowanego istotna jest również postawa samego darczyńcy. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 18 kwietnia 2019 roku, sygn. akt: I ACa 65/19, LEX nr 2712206.).


Zgodnie z treścią art. 898 § 1 k.c. przesłanką skutecznego odwołania darowizny jest rażąca niewdzięczność. Nie jest wystarczające zachowanie naganne, niewłaściwe. Musi być to zachowanie dowodzące nasilenia złej woli, uporczywe, zmierzające do wyrządzenia przykrości i krzywdy. Zachowanie, które nie da się pogodzić z normami społecznymi.

 

Przykłady rażącej niewdzięczności obdarowanego

Klasycznymi przykładami rażącej niewdzięczności są przykładowo zupełny brak zainteresowania darczyńcą i jego sprawami, odmowa udzielenia mu pomocy w ciężkiej chorobie, dotkliwe pobicie darczyńcy, spowodowanie u niego kalectwa, czy też fizyczne i psychiczne znęcanie się nad darczyńcą. 

W jednym z orzeczeń Sąd Apelacyjny w Gdańsku stwierdził, że nie ustanowienie przez obdarowanych na rzecz darczyńcy służebności mieszkania, podobnie jak i nie zameldowanie darczyńcy w domu obdarowanych, ocenić należy jako zaniechania obdarowanych, a łącznie z innymi ich zachowaniami zezwala na wniosek, że dopuścili się oni wobec darczyńcy rażącej niewdzięczności. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2019 roku, sygn. akt: V ACa 368/18, LEX 2673409.) 

 

W jaki sposób mogę odwołać darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności?

Przy rozważaniu możliwości odwołania darowizny w pierwszej kolejności należy zastanowić się, czy zachowanie obdarowanego rzeczywiście cechuje rażąca niewdzięczność. Drobne sprzeczki rodzinne z całą pewnością nie są powodem, aby sięgać do tak drastycznych środków.

Po drugie, konieczne jest ustalenie, czy nie upłynął już jeden rok od momentu, w którym darczyńca dowiedział się o rażącej niewdzięczności obdarowanego. Jeżeli rażąca niewdzięczność pojawiła się dawniej niż rok temu, to na odwołanie darowizny jest już zbyt późno.

 

Po trzecie, konieczne jest wysłanie obdarowanemu stosownego oświadczenia na piśmie. 

 

Kwestią odwołania darowizny można się zająć samodzielnie, ale z reguły jest to dość skomplikowana sprawa, którą należałoby gruntownie przeanalizować. Lepiej zatem zlecić prowadzenie takiej sprawy adwokatowi, który nie jest osobiście zaangażowany w konflikt i może na daną sprawę spojrzeć swoim fachowym okiem oraz przygotować niezbędne dokumenty, a w razie potrzeby również poprowadzić proces sądowy o zwrot odwołanej darowizny.

Jak odwołać darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności?

09 marca 2020

Lorem ipsum

Adwokat Toruń, Prawnik Toruń, Kancelaria

WRÓĆ DO BLOGA

Wszelkie prawa zastrzeżone Kancelaria Adwokacka Ius Cogens s. c. 2020