KANCELARIA
IUS COGENS
ADWOKACI POLECANI W SPRAWACH RODZINNYCH
ADWOKAT
ADWOKAT
ADWOKAT
ADWOKAT
ADWOKAT
Trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego jest niezbędny do orzeczenia rozwodu
Sprawy o rozwód bywają mniej lub bardziej skomplikowane. Niemniej jednak nie są jedynie formalnością. Konieczne jest spełnienie pewnych wymogów, aby rozwiązanie małżeństwa przez rozwód było możliwe. Podstawowym warunkiem do uzyskania rozwodu jest zaistnienie trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego. Jest to wymóg konieczny wynikający z art. 56 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W praktyce prawniczej oznacza to konieczność wykazania w toku sprawy rozwodowej, że małżeństwo stron przestało funkcjonować nie tylko chwilowo, ale w sposób definitywny i na wszystkich najważniejszych płaszczyznach wspólnego życia.
Na czym polega rozkład pożycia małżeńskiego?
Przyjmuje się, że w małżeństwie istnieją trzy podstawowe więzi: duchowa, fizyczna oraz gospodarcza. Więź duchowa obejmuje uczucia, wzajemne wsparcie, lojalność i chęć budowania wspólnego życia. Więź fizyczna dotyczy sfery intymnej. Z kolei więź gospodarcza oznacza prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, współdziałanie finansowe i organizacyjne w codziennym życiu. Dopiero analiza tych trzech elementów pozwala ocenić, czy rozkład pożycia rzeczywiście nastąpił.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w wytycznych z 28.05.1955 r., I CO 5/55, „pożycie małżeńskie wyraża się w szczególnego rodzaju wspólnocie duchowej, fizycznej i gospodarczej”. Jednocześnie podkreślono, że brak wspólnoty duchowej jest zawsze objawem rozkładu pożycia, natomiast ustanie więzi fizycznej lub gospodarczej może wyjątkowo wynikać z okoliczności niezależnych od małżonków, takich jak choroba czy rozłąka spowodowana pracą. Bywają również sytuacje, w których więź gospodarcza istnieje nadal ze względu na wspólne zobowiązania finansowe stron np. kredyt hipoteczny, mimo całkowitego rozkładu małżeństwa. Z reguły nie wpływa to jednak na możliwość uzyskania rozwodu.
Kiedy rozkład pożycia jest zupełny?
O zupełnym rozkładzie pożycia mówimy wtedy, gdy ustały wszystkie trzy więzi łączące małżonków: duchowa, fizyczna i gospodarcza. Co do zasady zachowanie choćby jednej z nich może oznaczać, że przesłanka rozwodu nie została jeszcze spełniona. Dlatego samo oddzielne zamieszkiwanie nie zawsze wystarczy, podobnie jak sam brak współżycia fizycznego. Sąd bada całość relacji małżonków i ocenia, czy ich małżeństwo faktycznie przestało istnieć.
W praktyce sądowej ocena nie zawsze jest mechaniczna. Zdarza się, że małżonkowie mieszkają osobno z przyczyn niezależnych od siebie, na przykład z powodu pracy, choroby lub długotrwałego pobytu w innej miejscowości. Bywa również, że mimo poprawnych kontaktów dotyczących dzieci lub spraw organizacyjnych nie ma już między nimi więzi emocjonalnej właściwej dla małżeństwa. Z tego powodu każda sprawa rozwodowa wymaga oceny konkretnych okoliczności, a nie tylko prostego stwierdzenia, czy strony mieszkają razem.
Według Sądu Najwyższego zupełny rozkład pożycia istnieje dopiero wtedy, gdy ustały więzi fizyczna, duchowa i gospodarcza. W orzeczeniu z 20.05.1952 r., C 1146/51, SN zaznaczył, że „dla istnienia rozkładu istotne jest zerwanie współżycia, a nie kwestia wspólnego czy oddzielnego zamieszkania”. Z kolei w orzeczeniu z 12.09.1960 r., 3 CR 832/59, przyjęto, że sporadyczne i odległe w czasie kontakty fizyczne nie muszą jeszcze przekreślać ustalenia rozkładu, jeżeli nie prowadzą do odbudowy małżeństwa.
Niekiedy nawet w sytuacji, w której de facto doszło już do rozpadu więzi małżeńskich, sąd nadal sugeruje możliwość utrzymania związku małżeńskiego i upewnia się czy strony nie chciałaby nadal być małżeństwem.
Kiedy rozkład pożycia jest trwały?
Trwałość rozkładu oznacza, że według rozsądnej oceny i doświadczenia życiowego nie ma realnych perspektyw na powrót małżonków do wspólnego pożycia. Sąd nie bada wyłącznie tego, co dzieje się obecnie, lecz także prognozuje przyszłość związku. Jeżeli okoliczności wskazują, że pojednanie jest mało prawdopodobne, rozkład może zostać uznany za trwały. Znaczenie mają tu m.in. czas trwania rozłąki, utrwalenie konfliktu, powstanie nowych relacji życiowych czy całkowity brak woli odbudowy małżeństwa.
Sam upływ czasu nie przesądza automatycznie o trwałości rozkładu, ale często ma duże znaczenie dowodowe. Im dłużej małżonkowie pozostają w stanie faktycznej separacji i im wyraźniej widać, że ich drogi życiowe się rozeszły, tym łatwiej wykazać, że powrót do wspólnego życia nie nastąpi. Jednocześnie sąd bierze pod uwagę stan rzeczy z chwili orzekania. Oznacza to, że jeżeli w toku sprawy dojdzie do rzeczywistego odtworzenia choćby części więzi małżeńskich, pozew rozwodowy może zostać oddalony.
W judykaturze podkreśla się, że trwałość rozkładu ma charakter prognostyczny. Jak wskazano w wyroku SN z 14.12.1984 r., III CRN 290/84, dłuższy okres, w którym strony nie prowadzą wspólnego pożycia, może uzasadniać wniosek o braku widoków na jego wznowienie. Jednocześnie sąd bierze pod uwagę stan z chwili orzekania, co wynika także z omówionego w pliku art. 316 § 1 kodeksu postępowania cywilnego oraz stanowiska, że późniejsze odtworzenie więzi może prowadzić do oddalenia powództwa.
Jak sąd ocenia, czy doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia?
W sprawie rozwodowej sąd analizuje całokształt relacji małżonków: ich wzajemne kontakty, sposób prowadzenia życia codziennego, istnienie lub brak wspólnego gospodarstwa, relacje uczuciowe oraz to, czy strony podejmowały realne próby ratowania małżeństwa. Znaczenie mają zeznania stron i świadków, dokumenty, korespondencja, a niekiedy także inne dowody pokazujące, jak faktycznie wyglądało pożycie. Istotne jest nie tylko to, kiedy nastąpił kryzys, ale również jakie były jego przyczyny i czy nadal istnieją szanse na odbudowanie związku.
Znaczenie ustalenia przyczyn rozkładu mocno zaakcentował Sąd Najwyższy w uchwale z 18.03.1968 r., III CZP 70/66, wskazując, że sąd ma obowiązek wszechstronnie wyjaśnić, jakie okoliczności doprowadziły do rozpadu małżeństwa. Ma to znaczenie nie tylko dla oceny trwałości i zupełności rozkładu, ale również dla ustalenia winy oraz badania negatywnych przesłanek rozwodu. Z kolei w wyroku z 10.12.1998 r., I CKN 912/97, SN podkreślił, że jeżeli materiał dowodowy zgromadzony z inicjatywy stron jest wystarczający do ustalenia przyczyn rozkładu oraz jego trwałości i zupełności, sąd nie ma obowiązku przeprowadzania dalszych dowodów z urzędu.
Najczęściej sąd wprost zadaje stronom pytania czy nadal darzą się uczuciem, kiedy ostatnio współżyły fizycznie oraz czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe lub posiadają wspólne zobowiązania. Bywa, że okoliczności te są również przedmiotem zeznań świadków.
Dlaczego samo stwierdzenie rozkładu pożycia nie zawsze wystarcza do rozwodu?
Nawet jeżeli rozkład pożycia jest zupełny i trwały, sąd nie zawsze może orzec rozwód. Zgodnie z art. 56 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - rozwód jest niedopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci, jeżeli byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego albo gdy żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu, a drugi małżonek nie wyraża zgody i jego odmowa nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Właśnie dlatego każda sprawa wymaga indywidualnej analizy nie tylko samego rozpadu relacji, ale też skutków rozwodu dla rodziny.
W zakresie przesłanek negatywnych warto odwołać się do uchwały Sądu Najwyższego z 18.03.1968 r., III CZP 70/66, która wskazuje, że rozwód może być niedopuszczalny m.in. ze względu na dobro wspólnych małoletnich dzieci albo rażącą krzywdę małżonka sprzeciwiającego się rozwodowi. Jednocześnie w wyroku z 5.11.1999 r., III CKN 799/99, Sąd Najwyższy zaznaczył, że przedłużający się konflikt małżonków sam w sobie może godzić w dobro dzieci, co niekiedy przemawia właśnie za rozwiązaniem małżeństwa. Natomiast przy ocenie odmowy zgody na rozwód przez małżonka niewinnego orzecznictwo podkreśla konieczność badania konkretnych okoliczności sprawy, bez automatyzmu.
Co to oznacza w praktyce dla osoby planującej rozwód?
Osoba planująca złożenie pozwu rozwodowego powinna pamiętać, że sąd nie opiera się wyłącznie na samym twierdzeniu o rozpadzie małżeństwa. Konieczne jest przedstawienie okoliczności potwierdzających ustanie więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej oraz wykazanie, że powrót do wspólnego życia nie jest realny. Dobrze przygotowana strategia procesowa obejmuje zarówno ocenę przesłanki trwałego i zupełnego rozkładu pożycia, jak i analizę potencjalnych przeszkód do orzeczenia rozwodu.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Ocena, czy w konkretnym przypadku doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego, zawsze zależy od okoliczności danej sprawy. Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej na temat rozwiązania małżeństwa przez rozwód, skontaktuj się z adwokatami z naszej kancelarii.
WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE IUS COGENS 2023-26. Zobacz również nasz serwis IUS COGENS | Podział majątku
KANCELARIA ADWOKACKA IUS COGENS
KONIECKIEWICZ KOWALSKA
SENIW SYNAK WIŚNIEWSKA SPÓŁKA PARTNERSKA
ul. Kazimierza Jagiellończyka 6
87-100 Toruń
Obowiązkowe telefoniczne lub elektroniczne rezerwacje.